• Over ons
• Schitterende projecten
• Links
• Projecten & opdrachtgevers
• Zintuigartiesten
• Pers

Brilliant actie

De Brilliant actie op dit moment.

Brilliante Geurplannen

door Vincent Romeijn

Bij de expositie van zijn installatie ‘The Beanery’ (1965) smeerde beeldend kunstenaar Edward Kienholz een mengsel van ranzig vet, sigarettenas, mottenballen, bier en urine op een ventilator. De bezoeker van het Stedelijk Museum zou zich door de verspreidde geur nog meer in een kroeg wanen. Het conserveren van de door Kienholz ontworpen geur bleek een lastige klus en de vluchtigheid van zijn geurmengsel was moeilijk te combineren met het permanent tentoonstellen van het kunstwerk. Sinds ‘The Beanery’ zijn de technische mogelijkheden om geuren te bewaren en te gebruiken veel groter geworden en is ‘geurkunst’ bezig aan een opmars. Maar als geur een plaats in het museum verovert, verdient het dan niet ook meer aandacht in ons dagelijks leven? Hannah Freud en Wieke van der Heiden van vof Brilliant deden een onderzoek naar geurbeleving in twee instellingen in de gezondheidszorg. Woonzorgcentrum De Drie Hoven in Amsterdam en de afdeling Orthopedie van het Waterlandziekenhuis in Purmerend verleenden hun medewerking. Het onderzoek omvatte een tweedelige enquête en een in samenwerking met een geurspecialiste opgesteld geurplan dat op verschillende afdelingen werd gerealiseerd door middel van het plaatsen van geurkubussen en geurpotjes. NULMETING Het eerste deel van het onderzoek bestond uit een ‘nulmeting’: aan de hand van een vragenlijst werd een uitgangssituatie vastgelegd waarmee latere veranderingen kunnen worden vergeleken. “Als u de afdeling binnenkomt, wat is dan uw eerste indruk van de nu aanwezige geur”, was de eerste vraag. De antwoorden van de bewoners, medewerkers en bezoekers van De Drie Hoven waren niet positief. “Vies”, “onprettige urine- en ontlastinggeur”, “neutraal”,’’muf’’, “doordringend en penetrant”. “Hoe komt de geur op u over?” “Vervelend”, “alsof ik een toilet in loop”, “het maakt me misselijk”, “niet lekker”, enkelen vonden het “gewoon” en “neutraal”. Op de vraag om de aanwezige geur te scoren op een schaal van 1 (zeer onprettig) tot 10 (heel prettig) gaf men gemiddeld een 3,9. Dezelfde vraag gesteld op de afdeling Orthopedie in Purmerend levert een 5.3 op. Daar wordt de geur als redelijk neutraal ervaren, wat weeïg misschien of stinkend als iemand op de po is geweest. In het algemeen zijn de antwoorden op de vraag welke geuren men als prettig of onprettig ervaart niet echt opzienbarend. Aan de ene kant staan lavendel, bloemen, roos, sandelhout en citroen, daartegenover: ontlasting, chloor-, hyacinten- tabaks- en uienlucht. GEURPLAN In de tweede fase van het onderzoek werden in verschillende ruimtes geurverspreiding- systemen geplaatst. Geurkubussen en geurpotjes. Voor het plaatsen van een geurkubus is slechts een stopcontact nodig. In de kubus wordt een geurgel geplaatst, de geur wordt verspreid door koude en droge verdamping. Het systeem werkt langdurig (minstens zes maanden) en is volkomen veilig in het gebruik. Op advies van een geurspecialiste werden in verschillende ruimtes diverse geuren ingezet. Het gebruik van geurpotjes maakt het mogelijk meer op individuele wensen van gebruikers in te gaan. Na anderhalve maand is er opnieuw een enquête gehouden om de inzet van de geursystemen te evalueren. BEVINDINGEN De antwoorden op de vragen uit de tweede enquête vertellen een heel ander verhaal dan de nulmeting. In De Drie Hoven werd als antwoord op de vraag: “wat is uw eerste indruk?”, gereageerd met “prettig”, “goed”, “ruik weinig”, “fris” of “niet opvallend bij binnenkomst, wel als je verder de afdeling oploopt”. De vraag naar hoe de geur overkwam leverde antwoorden op als: “prettig fris”, “niet echt aanwezig”, “huiselijk” en “goed”. De aanwezige geur scoorde nu gemiddeld een 6,8. Op de vraag ‘Hoe sterk heeft u hinder of last van de aanwezige geur?’ werd gemiddeld een 3 gescoord. Voor het plaatsen van de geurkubussen vond men het “bij de keuken”, “ in de huiskamer”, “in de slaapkamer waar het raam open staat”, of “op kantoor” het meest aangenaam ruiken. Na plaatsing werden ook de gang, de nis bij de klapdeuren en de spoelkeuken genoemd. In het Waterlandziekenhuis wordt na plaatsing van de geursystemen het woord “neutraal” nog steeds een aantal malen genoemd, maar ook wordt wel gesproken over “lekker fris”, “het ruikt niet naar ziekenhuis”, en “een lichte geur”. De aanwezige geur scoort deze keer een 7,8. Ondervond men hinder van de geur? “Neen”, een score van 1 (geheel geen hinder). Ook de ervaring met de geurpotjes is overwegend positief, de inzet wordt als zinvol ervaren, zij het dat ze sterker en langduriger zouden moeten werken. CONCLUSIE Gezien de bescheiden opzet van beide enquêtes mogen we geen al te pertinente conclusies trekken uit dit onderzoek. Wel kunnen we een duidelijke trend signaleren en uit de gegeven antwoorden concluderen dat de geur op de afdelingen van beide instellingen enorm verbeterd is. Op afdelingen waar een onprettige geur hangt is een enorme winst te boeken door het plaatsen van de gebruikte geursystemen. Uit nagesprekken blijkt dat een prettige geur van grote invloed is op het welbevinden van zowel medewerkers als patiënten. De inzet van geuren levert een belangrijke bijdrage aan de kwaliteit van wonen en werken. Het hoeft niet te stinken, met kleine ingrepen en –niet onbelangrijk- een kleine investering is dat goed te verhelpen. Een goede begeleiding is belangrijk, vaak ontbreekt het medewerkers aan kennis en tijd om projecten uit te voeren. We hoeven niet naar een museum om te beseffen hoe groot de rol is die reuk speelt in ons dagelijks leven. Nare geuren zijn soms niet te voorkomen of te vermijden. Ze zijn wel te bestrijden. Brilliant kan daarbij helpen met betaalbare projecten op maat die vrijwel overal in de zorg eenvoudig uit te voeren zijn. Voor meer informatie over de inzet van geursystemen of andere zintuigprojecten in de zorg: info@vofbrilliant.nl of telefonisch op 020-6387506.